Pse rënia e çmimit të naftës nuk sjell automatikisht karburant më të lirë në Mal të Zi?

 

Rënia e çmimit të naftës së papërpunuar në tregjet ndërkombëtare nuk do të thotë domosdoshmërisht se karburanti do të lirohet menjëherë në pikat e karburantit në Mal të Zi. Aktualisht, Eurodieseli kushton 1.95 euro për litër, ndërsa zhvillimet në rafinim dhe furnizim tregojnë se çmimi i produktit përfundimtar mund të mbetet i lartë edhe kur çmimi i një fuçie nafte bie.

Për drejtuesit e automjeteve dhe kompanitë që ndjekin tregjet e energjisë, lidhja duket e drejtpërdrejtë: nëse nafta bëhet më e lirë, pritet që edhe mbushja e rezervuarit të kushtojë më pak. Megjithatë, nga nxjerrja e naftës së papërpunuar deri te çmimi në pompë ndikojnë disa faktorë të tjerë, përfshirë rafinimin, transportin, ofertën dhe kërkesën për derivate, kursin e këmbimit dhe detyrimet shtetërore.

Nafta e papërpunuar dhe dizeli nuk kanë të njëjtin çmim

Nafta e papërpunuar është lëndë e parë, ndërsa dizeli është produkt që përftohet pas përpunimit të saj. Për këtë arsye, çmimet e tyre janë të lidhura, por nuk lëvizin domosdoshmërisht në të njëjtën masë dhe në të njëjtën kohë.

Në javët e fundit, tregu ndërkombëtar i dizelit është përballur me probleme të furnizimit. Reuters raportoi më 21 shtator se çmimet e dizelit në Evropë dhe SHBA arritën nivele rekord, ndërsa konfliktet në Lindjen e Mesme dhe në Ukrainë ndikuan në furnizimet nga prodhues të mëdhenj. Kontratat evropiane të së ardhmes për dizelin ishin më shumë se dyfish më të larta krahasuar me fillimin e vitit.

Sipas Reuters, dëmtimi i rafinerive dhe kufizimet e eksporteve kanë rënduar më tej ofertën, ndërsa shumë rafineri në pjesë të ndryshme të botës po punojnë pranë kapaciteteve maksimale. Kjo e kufizon mundësinë që mungesa e derivateve të kompensohet shpejt përmes rritjes së prodhimit.

Pra, edhe nëse nafta e papërpunuar bëhet më e lirë, kjo nuk e zgjidh menjëherë problemin nëse në treg mungon dizeli i gatshëm ose nëse transporti dhe furnizimi janë të vështirësuar.

Si përcaktohet çmimi i karburantit në Mal të Zi?

Për tregun malazez është veçanërisht e rëndësishme çmimi i vetë derivateve, dhe jo vetëm ai i naftës së papërpunuar. Metodologjia e përcaktimit të çmimeve maksimale të shitjes me pakicë merr parasysh kuotimet e produkteve të naftës në tregun evropian, konvertimin e valutës, primet, detyrimet dhe kostot e njohura.

Kjo do të thotë se çmimi i Brentit nuk është i barabartë me çmimin bazë që paguhet drejtpërdrejt në pompë. Ndryshimet në kursin e dollarit kundrejt euros mund të ndikojnë gjithashtu në koston e furnizimit.

Aktualisht, sipas Ministrisë së Energjisë dhe Minierave, Eurodieseli shitet me çmim maksimal prej 1.95 euro për litër, ndërsa kjo çmim është në fuqi nga 22 deri më 28 shtator. Për të njëjtën periudhë, EuroSuper 95 kushton 1.74 euro, ndërsa EuroSuper 98 kushton 1.78 euro për litër.

Qeveria ka aplikuar njëkohësisht ulje të akcizës, me 30 për qind për benzinën dhe 40 për qind për dizelin, si masë për të zbutur ndikimin e çmimeve të larta të derivateve.

Llogaritja e radhës është paraparë për 28 shtator, ndërsa çmimet e reja do të zbatohen nga 29 shtatori.

Sa kushton rritja e çmimit për një kompani?

Ndikimi është më i dukshëm te kompanitë dhe veprimtaritë që konsumojnë sasi të mëdha karburanti, si transporti rrugor, shpërndarja e mallrave, ndërtimtaria dhe bujqësia.

Për shembull, një kompani që konsumon rreth 20 mijë litra dizel në muaj, nëse përballet vazhdimisht me një rritje prej 10 centësh për litër, do të paguante rreth 2 mijë euro më shumë në muaj, ose 24 mijë euro në vit.

Megjithatë, ndikimi real në fitimin e kompanisë varet nga struktura e kostove, trajtimi tatimor, kontratat me klientët dhe mundësia për të kompensuar një pjesë të shpenzimeve përmes rritjes së efikasitetit ose çmimeve të shërbimeve.

A e shtrenjton dizeli ushqimin?

Çmimi më i lartë i karburantit mund të ndikojë në koston e transportit të mallrave nga prodhuesit drejt magazinave dhe më pas te dyqanet. Por kjo nuk do të thotë se çdo rritje e çmimit të dizelit përkthehet automatikisht në të njëjtën përqindje në çmimet e ushqimeve.

Karburanti është vetëm një pjesë e kostove të përgjithshme të një kompanie. Në çmimin përfundimtar ndikojnë edhe pagat, qiratë, energjia, lëndët e para, marzhet tregtare dhe konkurrenca në treg.

Një kompani mund të vendosë të përballojë përkohësisht një pjesë të kostos shtesë përmes uljes së marzhit të fitimit, ndërsa një tjetër mund ta transferojë atë te çmimi i transportit ose i produktit.

Për këtë arsye, nuk mund të përcaktohet paraprakisht se sa do të rritet kostoja e shportës së konsumatorit vetëm nga ndryshimi i çmimit të dizelit. Megjithatë, çmimet e larta të karburantit për një periudhë të gjatë mund të rrisin kostot përgjatë gjithë zinxhirit të furnizimit, veçanërisht në sektorët që varen më shumë nga transporti.