Modeli Euro, i cili pritet të nisë së zbatuari nga janari i vitit 2027, parashikon një rritje të ndjeshme të pagave në Mal të Zi. Sipas skemës së propozuar, paga minimale do të jetë 1.000 euro për vendet e punës që kërkojnë arsim bazë ose më të ulët, 1.250 euro për arsimin e mesëm profesional dhe 1.400 euro për personat me arsim të lartë.
Qeveria pret gjithashtu që paga mesatare neto në vend të kalojë nivelin prej 1.400 eurosh. Nëse krahasohet me mesataren aktuale prej rreth 1.037 eurosh, kjo do të nënkuptonte një rritje prej të paktën 363 eurosh, ose rreth 35 për qind.
Rritje e madhe e pagave minimale
Ndryshimi do të jetë edhe më i dukshëm te pagat minimale. Në krahasim me nivelet aktuale prej 600 dhe 800 eurosh, skema e re do të sillte një rritje mujore nga 400 deri në 800 euro, në varësi të kategorisë së punonjësit.
Por kostoja e kësaj reforme nuk do të mbulohet vetëm nga shteti.
Një nga shpenzimet kryesore për buxhetin lidhet me heqjen e kontributeve për pension dhe sigurimin e papunësisë, ndërsa ndikim do të ketë edhe ulja e tatimeve mbi pagat dhe shpenzimet e mundshme shtesë në sektorin publik.
Sipas një vlerësimi modelues, goditja bruto fiskale mund të arrijë në rreth 530–600 milionë euro në vit. Megjithatë, një pjesë e këtyre të ardhurave mund të rikthehet përmes TVSH-së, rritjes së tatimit mbi të ardhurat dhe fitimin, formalizimit të ekonomisë dhe masave të tjera.
Në këtë skenar, presioni neto mbi financat publike mund të jetë rreth 350–500 milionë euro gjatë vitit 2027, pa përfshirë masat e mundshme kompensuese.
Një pjesë e kostos bie mbi bizneset
Për punonjësit me paga më të ulëta, vetëm lehtësimi tatimor nuk do të mjaftojë për të arritur nivelet e reja minimale.
Për shembull, një punonjës që sot merr 600, 700, 800 ose 900 euro nuk do të arrijë automatikisht pagën prej 1.000 apo 1.250 eurosh vetëm përmes ndryshimit të sistemit tatimor. Diferencën do të duhet ta mbulojë punëdhënësi, duke rritur koston e punës.
Në të kundërt, te punonjësit me paga më të larta, lehtësimi fiskal mund të rrisë ndjeshëm pagën neto pa e rritur në të njëjtën masë koston totale të kompanisë. Vetë Qeveria ka dhënë shembullin e një punonjësi me pagë neto prej 1.600 eurosh, për të cilin, me të njëjtën kosto për punëdhënësin, paga neto mund të arrijë rreth 1.870 euro.
Deri në 400 milionë euro kosto për sektorin privat?
Sipas një llogaritjeje modeluese, rritja direkte e pagave më të ulëta mund t’u kushtojë punëdhënësve privatë deri në 350 milionë euro në vit.
Nëse merret parasysh edhe presioni për rritjen e pagave të punonjësve që aktualisht marrin pak më shumë se minimumi i ri, efekti total mund të arrijë rreth 400 milionë euro, duke u bazuar në supozimin se paga mediane në Mal të Zi është rreth 850 euro.
Këto shifra nuk përfaqësojnë një vlerësim zyrtar të Qeverisë, por një skenar të bazuar në strukturën aktuale të pagave dhe efektet e pritshme të lehtësimit tatimor.
Kush e përballon faturën?
Në thelb, Modeli Euro mbështetet në një ndarje të kostos mes shtetit dhe sektorit privat.
Shteti heq dorë nga një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave që aktualisht mblidhen përmes tatimeve dhe kontributeve mbi punën, ndërsa punëdhënësit duhet të mbulojnë pjesën e rritjes së pagave që nuk mund të realizohet vetëm përmes lehtësimit fiskal.
Ndikimi nuk do të jetë i njëjtë për të gjitha kompanitë. Bizneset që tashmë ofrojnë paga më të larta mund të përballen me kosto shtesë më të kufizuara. Ndërsa sektorë si tregtia, hoteleria, prodhimi dhe shërbimet, ku një numër i madh punonjësish paguhen me paga të ulëta, mund të ndiejnë më shumë presion mbi kostot.
Konsumi dhe produktiviteti janë kyç
Qëndrueshmëria e Modelit Euro do të varet në masë të madhe nga ajo që do të ndodhë pas rritjes së pagave.
Nëse të ardhurat më të larta çojnë në rritje të konsumit, formalizim të ekonomisë, më shumë qarkullim, produktivitet dhe punësim, atëherë një pjesë e kostove fillestare mund të kompensohet përmes rritjes së aktivitetit ekonomik.
Në të njëjtën kohë, nëse rritja e konsumit sjell më shumë të ardhura nga TVSH-ja, ndërsa zgjerimi i bazës tatimore rrit të ardhurat nga tatimi mbi fitimin dhe të ardhurat personale, bilanci fiskal mund të jetë më i favorshëm sesa tregojnë llogaritjet statike.
Deficiti mbetet testi kryesor
Një nga treguesit kryesorë për të vlerësuar ndikimin e reformës do të jetë deficiti buxhetor.
Qeveria ka paralajmëruar se gjatë vitit tranzitor 2027 deficiti mund të arrijë rreth 4–5 për qind të PBB-së, me synimin që në vitin 2028 të rikthehet drejt nivelit prej 3 për qind.
Në përmbledhje, Modeli Euro synon një rritje të fortë të pagave, ndërsa barra financiare ndahet mes shtetit dhe punëdhënësve. Shteti do të heqë dorë nga një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave fiskale, ndërsa kompanitë do të duhet të mbulojnë sidomos rritjen e pagave në kategoritë me të ardhura më të ulëta.
Nëse pagat më të larta arrijnë të nxisin aktivitetin ekonomik, produktivitetin, formalizimin dhe të ardhurat buxhetore, reforma mund të përballojë më lehtë kostot fillestare. Përndryshe, presioni mbi buxhetin dhe kompanitë do të jetë më i madh.
Prandaj, pyetja kryesore për vitin 2027 nuk do të jetë vetëm sa do të rriten pagat, por edhe sa shpejt ekonomia do të gjenerojë të ardhura shtesë për të përballuar këtë rritje.
Post a Comment
0Comments